દારૂ કે સિગારેટ… કયું વ્યસન છોડવું વધુ મુશ્કેલ છે, તેની પાછળનું સાયન્સ શું છે?
દારૂ અને સિગારેટ બંને સ્વાસ્થ્ય માટે હાનિકારક છે. ક્યારેક લોકો મિત્રો સાથે શોખ તરીકે તેનું સેવન કરવાનું શરૂ કરે છે અને ખબર નથી પડતી કે આ શોખ ક્યારે વ્યસન બની જાય છે. અને એકવાર વ્યસન થઈ ગયા પછી આમાંથી કોઈપણ વ્યસન છોડવું ખૂબ મુશ્કેલ છે. બંને વ્યસનોએ સમાજમાં ઊંડા મૂળિયાં જમાવી લીધા છે અને તેની અસર માત્ર સ્વાસ્થ્ય પર જ નહીં, પણ સામાજિક અને આર્થિક જીવન પર પણ પડે છે. ચાલો જાણીએ કે કયું વ્યસન છોડવું વધુ મુશ્કેલ છે, દારૂ કે સિગારેટ.
કોઈને સિગારેટનું વ્યસન કેમ થાય છે?: સિગારેટ પીતાં જ તેમાં રહેલું નિકોટિન નામનું રસાયણ થોડીક સેકન્ડમાં તમારા મગજમાં પહોંચી જાય છે. આ નિકોટિન મગજમાં ડોપામાઇન નામનું રસાયણ છોડે છે. આ ડોપામાઇન રસાયણ આપણને ખુશ અને સંતુષ્ટ બનાવે છે. આ જ કારણ છે કે સિગારેટ પીધા પછી આપણને સારું લાગે છે. સિગારેટના વ્યસનમાંથી બહાર નીકળવું ખૂબ જ મુશ્કેલ છે, તેનું કારણ નિકોટિનનું વ્યસન છે. નિકોટિન મગજમાં ડોપામાઇન છોડે છે, જે વ્યક્તિને થોડા સમય માટે ખુશી અને રાહત આપે છે. આ જ કારણ છે કે વ્યક્તિ સિગારેટનું વ્યસન છોડી શકતો નથી. દારૂનું વ્યસન: દારૂનું સેવન શારીરિક અને માનસિક બંને સ્તરોને પણ અસર કરે છે. દારૂ મગજમાં રહેલા ન્યુરોટ્રાન્સમીટર્સને અસર કરે છે. જેના કારણે વ્યક્તિ શાંત અથવા ઉત્સાહિત અનુભવે છે. દારૂ ઘણીવાર સામાજિક સમારોહનો ભાગ બની જાય છે, જેના કારણે તેને છોડવું મુશ્કેલ બને છે. વ્યસની બનવામાં કેટલો સમય લાગે છે?: સિગારેટનું વ્યસન થવામાં 6 મહિના લાગે છે અને 2-3 વર્ષ પછી વ્યસન શરૂ થાય છે. દારૂનું વ્યસન થવામાં થોડો સમય લાગે છે, સામાન્ય રીતે દારૂનું વ્યસન થવામાં 1 થી 2 વર્ષ લાગે છે પરંતુ જો કોઈ વ્યક્તિ 5 વર્ષ સુધી સતત તેનું સેવન કરે છે, તો તેને દારૂની લત લાગે છે જે પછીથી છોડવું ખૂબ મુશ્કેલ બની જાય છે. કયું વ્યસન સૌથી ખતરનાક છે?: વિશ્વ આરોગ્ય સંગઠન અનુસાર નિકોટિનનું વ્યસન ખૂબ જ ઝડપથી વિકસે છે અને તેને છોડવું પણ એટલું જ મુશ્કેલ છે. સિગારેટ પીવાની આદત રોજિંદા દિનચર્યાનો એક ભાગ બની જાય છે. સવારની ચા સાથે કામના વિરામ દરમિયાન અથવા તણાવની ક્ષણોમાં. સિગારેટનું વ્યસન માનસિક અને શારીરિક બંને સ્તરે કામ કરે છે.
નિકોટિન મગજમાં ડોપામાઇન મુક્ત કરે છે, જે વ્યક્તિને તાત્કાલિક રાહત આપે છે. પરંતુ તેની અસર ઓછી થતાંની સાથે જ વ્યક્તિને ફરીથી સિગારેટની તલપ લાગે છે. ક્યારેક તેને છોડવા માટે મહિનાઓ કે વર્ષોની મહેનત લાગે છે. જ્યારે પણ કોઈ વ્યક્તિ આ વ્યસનને દૂર કરવા માંગે છે, ત્યારે તે સરળતાથી બહાર આવતું નથી.