છોટી દિવાળીને ‘નરક’ ચતુર્દશી કેમ કહેવાય છે? જાણો ભગવાન શ્રી કૃષ્ણ દ્વારા નરકાસુરના વધની કથા
દિવાળીના એક દિવસ પહેલા ઉજવાતી છોટી દિવાળી અથવા નરક ચતુર્દશીને રૂપ ચૌદસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે. ભારતીય પરંપરામાં છોટી દિવાળીનો તહેવાર અત્યંત પવિત્ર માનવામાં આવે છે. તે કાર્તિક મહિનાના કૃષ્ણ પક્ષની ચતુર્દશી તિથિએ ઉજવવામાં આવે છે. તેનું મહત્વ દિવાળી જેટલું જ ઊંડું છે, કારણ કે તે અંધકાર પર પ્રકાશ અને પાપ પર પુણ્યનો વિજય દર્શાવે છે. ચાલો જાણીએ કે છોટી દિવાળી શા માટે ઉજવવામાં આવે છે, તેને નરક ચતુર્દશી અથવા રૂપ ચૌદસ કેમ કહેવામાં આવે છે, અને આ દિવસે કયા દેવતાની પૂજા કરવામાં આવે છે.
છોટી દિવાળી શા માટે ઉજવવામાં આવે છે?
પૌરાણિક કથાઓ અનુસાર, નરકાસુર નામનો રાક્ષસ અત્યંત શક્તિશાળી અને ઘમંડી હતો. પોતાની શક્તિના ગર્વથી તેણે ૧૬,૦૦૦ થી વધુ કન્યાઓને કેદ કરી અને દેવતાઓને પણ આતંકિત કર્યા. જ્યારે તેના અત્યાચારો વધ્યા, ત્યારે ભગવાન કૃષ્ણે માતા સત્યભામાની મદદથી નરકાસુરનો વધ કર્યો. આ યુદ્ધ કાર્તિક મહિનાની કૃષ્ણ ચતુર્દશી તિથિએ થયું હતું, જે નરકાસુરના અંતને દર્શાવે છે. તેથી, આ તિથિ ‘નરક ચતુર્દશી’ તરીકે જાણીતી થઈ.
રૂપ ચૌદસ શા માટે ઉજવવામાં આવે છે?
જ્યારે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણ નરકાસુરનો વધ કરીને સ્નાન કરીને પાછા ફર્યા, ત્યારે તેમનું શરીર તેલ અને ધૂળથી ઢંકાયેલું હતું. તેમણે સ્નાન કર્યું અને પોતાના શરીર પર ઉબટન (તેલનો પેસ્ટ) લગાવ્યો. ત્યારથી, આ દિવસે અભ્યંગ સ્નાન અને ઉબટન (તેલનો પેસ્ટ) લગાવવાની પરંપરા પ્રચલિત છે. એવું માનવામાં આવે છે કે આ દિવસે તેલ માલિશ અને સ્નાન કરવાથી શરીર શુદ્ધ થાય છે, મન શુદ્ધ થાય છે અને વ્યક્તિના જીવનમાંથી નકારાત્મક ઉર્જા દૂર થાય છે. આ કારણોસર, નરક ચતુર્દશીને રૂપ ચૌદસ તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે.
નરક ચતુર્દશી પર શું કરવું જોઈએ?
ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, નરક ચતુર્દશી પર સવારે સ્નાન કરવાથી, દીવા પ્રગટાવવાથી અને યમરાજ (યમા) ની પૂજા કરવાથી વ્યક્તિના પાપો શુદ્ધ થાય છે અને અકાળ મૃત્યુનો ભય દૂર થાય છે. આ દિવસે સાંજે ઘરના પ્રવેશદ્વાર પર દીવો પ્રગટાવવાનું પણ ખાસ મહત્વ છે, કારણ કે આ દીવો નરક અને અંધકારમાંથી મુક્તિનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે.
છોટી દિવાળીનું બીજું પાસું એ છે કે તે દિવાળીની પૂર્વ સંધ્યા છે. આ દિવસે, ઘરને સાફ કરવામાં આવે છે, શણગારવામાં આવે છે અને પૂજા માટે તૈયાર કરવામાં આવે છે. કેટલીક જગ્યાએ, લોકો આ દિવસે ભૂત અને નકારાત્મક શક્તિઓને દૂર કરવા અને તેમના ઘરમાં સકારાત્મક ઉર્જાનું સ્વાગત કરવા માટે દીવા પ્રગટાવે છે.